Razaviteb.ir

اصول کلی درمان در طب اسلامی
1 ) مبداء علم طب وحی است :
«خداوند آدم را از بهشت فرود آورد و او را از آگاهی به همه چیز برخوردار ساخت. نجوم و پزشکی از آن جمله بود.»
(دانشنامه احادیث پزشکی ج 1 ص 14)
نتیجه: در تحقیقات و معالجات به راههای آزمون و خطا نرفته خودرای نمی شویم و به راحتی تعالیم وحی را می پذیریم
2 ) طبابت کار خداوند است و طبیب از اسامی پرودگارست :
« و اذا مرضت فهو یشفین» شعراء 80
« یا من یشفی المرضی» « یا جابر العظم الکثیر» دعای جوشن کبیر
امام صادق علیه السلام : موسی بن عمران پرسید پروردگارا درد از کیست؟ فرمود از من. پرسید درمان از کیست؟ فرمود از من. پرسید پس معالج چه می کند؟ فرمود: او با این کار دل آنان را خوش و خرسند می سازد.
رسول اکرم خطاب به فردی که خود را طبیب معرفی کرد فرمود: « انت رفیق و الله طبیب»
نتیجه : وظیفه اصلی طبیب شاد کردن دل بیمار است. حاصل چنین دیدگاه توحیدی در طبابت این است که اولا پزشک خود را واسطه شفای الهی می بیند لذا مغرور نمی شود و سعی می کند تا ارتباط خود را با خالق متعال روز به روز قویتر کند ثانیا با بیماران خوشرفتاری می کند و برخورد خوب با آنها را جزء اصلی درمان می داند و ثالثا هیچگاه به بیمار تضمین نمی دهد که او را خوب کند.
آيت الّله حسن زاده آملى تأثير كلام پزشك را در علاج بيمارى‏ها بالاتر از دارو دانسته، مى‏گويند:
« چاره‏ بسيارى از بيمارى‏ها تنها دارو نيست، بلكه تدبير نفسانى طبيب حاذق و روحانيت و تأثير كلام وى راه علاج آن است.»
3 ) بیماری حکمت دارد:
1- امتحان (ایوب) 2- ابتلاء 3- علت مرگ
امام صادق علیه السلام : « ان المرضی علی وجوه شتی : مرض بلوی و مرض عقوبه و مرض جعل علت للفناء»
بیماری بر چند گونه است:« بیماری آزمون، بیماری کیفر و بیما ری که علت مرگ قرار داده شده است...»
رسول اکرم صلی الله علیه و آله :« از مومن و اینکه از بیماری بی تابی می کند در شگفتم. اگر او می دانست که در بیماری چه پاداشی دارد، دوست داشت پیوسته بیمار باشد تا آن هنگام که به لقای پروردگار خویش بپیوندد.»
نتیجه: بیمار دچار غم و غصه و افسردگی نشده و با مقایسه خودش با افراد سالم احساس ضرر و زیان نمی کند
4 ) هر دردی درمان دارد :
« ما خلق الله داء الا و خلق له سبعین دواء»
پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله :« تداووا، فان الله لم ینزل داء الا و انزل له شفاء» (دانشنامه احادیث پزشکی ج 1 ص 46)
نتیجه: پزشک و بیمار هرگز از درمان نا امید نمی شوند ( امام علی علیه السلام : اعظم البلاء انقطاع الرجاء)
5 ) دعا کردن : « و ایوب اذ نادی ربه انی مسنی الضر و انت ارحم الراحمین فاستجبنا له فکشفنا ما به من ضر ... » انبیاء -83
امام صادق علیه السلام : « علیک بالدعاء فان فیه شفاء من کل داء»
دعا کردن در طب اسلامی فقط منحصر به بیماریها و شرایط سخت نیست بلکه جزء درمان است در مورد حجامت هم امام رضا علیه السلام ، دعای خاص آن را بیان فرموده اند که همه افراد حین حجامت آن دعا را می خوانند.
6 ) دارو و درمان از تقدیر است و در برخورد با بیماری باید مداوا کرد :
1- از پیامبر خدا پرسیدند آیا این که با دارویی درمان کنیم یا تعویذی بر خود ببندیم یا پرهیزی بکنیم این کار چیزی از تقدیر خداوند را باز می دارد؟ فرمود: « هی من قدر الله»
2- موسی گفت درمان نمی کنم تا همان کسی که بیمارم کرده درمانم کند. خداوند وحی فرستاد: به عزت و جلالم سوگند تو را بهبود نمی دهم مگر به آنچه برایت گفته اند درمان کنی. « اردت ان تبطل حکمتی بتوکلک علی، من اودع العقاقیر منافع الاشیاء غیری؟»
نتیجه: دعادرمانی و توسلات در کنار درمانهای معرفی شده از جانب وحی معنی پیدا می کند و احتمالا هویت مستقلی ندارد.
7 ) پنهان داشتن بیماری: رسول اکرم صلی الله علیه و آله : خداوند متعال فرمود وقتی بنده ام به درد و رنجی گرفتار شود و بیماری را پیش از سه روز آشکار سازد، از من گلایه کرده است.
8 ) نباید در تجویز دارو شتاب کرد :
امام علی علیه السلام : « امش بدائک ما مشی بک»
امام کاظم علیه السلام : « تا زمانی که بیماری به جد با شما درگیر نشده درگیر معالجه طبیبان نشوید که درمان به مانند ساختمان است که مقدار کمی از آن شخص را به مقدار فراوانش می کشاند.»
نتیجه: مقایسه با وضعیت امروز ما که به محض بروز بیماری مختصر، داروهای فراوانی تجویز و مصرف می شود یا به سرعت دست به عملهای جراحی می زنند.
9 ) اصلاح تغذیه مقدم بر تجویز دارو است :
حضرت على‏عليه السلام فرمود:
« نوشيدن دارو براى بدن مانند صابون براى لباس است كه آن را پاكيزه ولى فرسوده مى‏سازد.»
زكرياى رازى مى‏گويد:
« اگر پزشك بتواند بيمار را با غذا درمان كند نه دارو، حكيمى موفّق و سعادتمند است.»
10 ) ممنوعیت درمان با حرام :
رسول اکرم صل الله علیه و آله فرمود: « من تداوی بحرام لم یجعل الله فیه شفاء»
امام صادق علیه السلام :« لیس فی حرام شفاء»
11 ) صدقه دادن : پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله:« هیچ بیماری ای به چیزی برتر از صدقه درمان نشده است» « داوو مرضاکم بالصدقه»
12 ) تاثیر روان بر جسم و اهمیت معالجات روحی :
بر اساس تعالیم طب اسلامی در بسیاری از اوقات ریشه بیماریهای جسمی ، بیماریهای روحی روانی است. لذا معالجات جسمی و تجویز دارو به تنهایی نتیجه چندانی نخواهد داشت. به قول مولوی « تن زجان و جان زتن مستور نیست»
امام خمينى‏قدس سره نیز فرمود :
« اطبّاى بزرگ قديم از قبيل شيخ‏الرئيس عقيده داشتند به معالجات روحى كه گاهى آن معالجات از علاج‏هاى طبى بهتر كار انجام مى‏داده. اين نظريه را دانشمندان و دكترهاى بزرگ اروپايى تأييد كرده و حتى از آن‏ها نقل شده كه اگر مريض چندين مرتبه بگويد من خوب شدم، اين در خوب شدن مريض كمك مى‏كند و اگر عقيده‏مند به خوب شدن خود بشود، چه بسا كه همين اعتقاد روحى او را خوب كند. اساس اين عقيده قوّت تأثير روح است در بدن و تابع بودن بدن است از نفس. چنانچه بعضى فلاسفه‏ى بزرگ (ملاصدرا در اسفار) را رأى چنين است كه صحت و مرض هر دو از روح است. »
13 ) آثار بی تقوایی یا نداشتن دیدگاه صحیح نسبت به زندگی بر سلامت جسم :
« العجب لغفله الحساد عن سلامت الاجساد» نهج البلاغه حکمت 225
« صحت الجسد من قله الحسد» نهج البلاغه حکمت 256
« فان تقوی الله دواء قلوبکم و بصر عمی افئدتکم و شفاء مرض اجسادکم» خطبه 198
نتیجه : پزشک دلسوز سعی می کند تا بیماران را از رذایل اخلاقی دور کرده تا حد ممکن ملکه تقوی را در آنها زنده کند.
14) پرهیز از روشهای آزمون و خطا که مورد تائید وحی نیستند
از امام صادق (ع) روایت شده : «گروهى از انصار نزد رسول خداصلى الله عليه وآله رفتند و گفتند: اى پيغمبر خدا ما را همسايه‏اى است كه از درد دل مى‏نالد. آيا اجازه مى‏دهى كه او را درمان كنيم؟ پيغمبر فرمود: با چه او را درمان مى‏كنيد؟ گفتند: مردى يهودى است در نزد ما كه اين درد را درمان مى‏كند. فرمود با چه؟ گفتند: شكم را مى‏شكافد و چيزى از ميان آن بيرون مى‏آورد. پيغمبر خدا را اين امر ناخوش آمد. براى بار دوم و سوم از او اجازه خواستند. پيغمبر فرمود هرچه مى‏خواهيد بكنيد. آنان يهودى را خواندند. او شكم بيمار را شكافت و چرك و كثافات بسيارى از آن بيرون آورد، سپس شكم را شستشو داد و دوخت و دارو بر آن نهاد و بيمار تندرستى يافت. پيغمبر را از اين امر آگاه كردند. فرمود: همانا آنكه دردها را آفريد، داروى آن را نيز آفريد و بهترين دارو، حجامت، فصد و سياه‏دانه است
15 ) برخی بیماریها نباید درمان شوند
1 - حضرت رسول‏صلى الله عليه وآله مى‏فرمايد:
« چهار چيز را بد نداريد زيرا اين چهار چيز امان از چهار چيز ديگر است: زكام را بد نداريد زيرا آن امان از جذام است. دُمل‏ها را بد نداريد
زيرا امان از برص است. درد چشم را بد نداريد زيرا كه آن امان از كورى است و سرفه را بد نداريد زيرا كه سرفه امان از فلج است »
2 - مردى از اصحاب امام صادق‏عليه السلام دچار زكام شد حضرت به او فرمود:
« زكام لشگرى از لشگرهاى خداست كه سوى تو آمده تا تو را از علت‏هاى ديگر نجات دهد. اگر مى‏توانى آن را به حال خود بگذار چون
زكام منفعت بسيار دارد.»
تجویز بی رویه آنتی بیوتیک، آنتی هیستامین و قرص سرماخوردگی ناشی از عدم حاکمیت چنین دیدگاهی بر طب و درمان است.
پس برخی بیماریها را نباید درمان کرد، در درمان سایر بیماریها هم نباید تعجیل کرد و مداوا را باید با اصلاح تغذیه شروع کرد.