Razaviteb.ir

مزاج شناسي
تفاوت عمده ي طب اسلامي و طب مدرن در كل نگري و جزء نگر بودن آنهاست يعني طب اسلامي كل نگر است و طب مدرن جزء نگر.طبي كه كل نگر باشد در واقع به انسان كليد مي دهد كه مي توان با آن كليد نه تنها دردهاي روحي و جسمي،بلكه ويژگي هاي شخصيتي بيمار را تشخيص داد.
شايد در نگاه اول كمي محال به نظر برسد اما با دانستن علم مزاج شناسي مي توان ابعاد شخصيتي خود و ديگران را تشخيص و تغيير داد.
بدن انسان از چهار خلط دم،صفرا،سودا و بلغم تشكيل شده كه ميزان طبيعي آن ها مفيد و زيادي آن باعث بيماري است.
به فردي كه خلط دم در او غلبه داشته باشد،دموي و به كسي كه خلط صفرا در او غلبه دارد صفراوي و به همين ترتيب سوداوي و بلغمي مزاج مي گويند.البته ممكن است در فردي هيچ يك از اين اخلاط غلبه نداشته باشد در اين صورت مزاج او متعادل است و هدف ما نيز از بحث مزاج شناسي،رسيدن به مزاج متعادل است.
جدول شناخت طبايع:
ارتباط با فصول ارتباط با عناصر اربعه طبيعت نوع مزاج نوع طبع
بهار هوا گرم و تر دم
تابستان آتش گرم و خشك صفرا
پاييز خاك سرد و خشك سودا
زمستان آب سرد و تر بلغم

اگر بخواهيم عمر انسان را به چهار بخش تقسيم كنيم از بدو تولد تا 7سالگي را بهار(دم)عمر مي ناميم و از 7تا 28 سالگي را تابستان(صفرا)عمر و از 28 تا 40 سالگي را پاييز(سودا)عمر و در آخر از 40 سالگي به بالا را زمستان (بلغم)عمر مي ناميم.
براي تشخيص مزاج بايد به چند نكته توجه كرد:
الف:مزاج انسان را چند عامل با هم تشكيك مي دهند،مثلا مزاج سن؛كه اگر در سن جواني باشد صفرا غلبه دارد يا مثلا مزاج تولد كه اگردر فصل زمستان به دنيا آمده باشد سردي غلبه دارد.اين عوامل به شرح زير هستند:
1-مزاج پدر و مادر:معمولا فرزند مزاج پدر و مادر را مي گيرد.
2-مزاج تولد:با تطبيق فصول و مزاج كه گفتيم مي توان مزاج را تشخيص داد.
3-مزاج سن:سن را بايد در نظر گرفت كه در چه در چه سني هستيم و در اين محدوده ي سني چه مزاجي عالب مي باشد.
4-مزاج پايه:كه مهمترين عامل تشخيص مزاج است و در واقع ديگر عوامل در حاشيه بايد در نظر گرفته شوند.اين همان مزاجي است كه تا آخر عمر همراه فرد است.
ب:نكته ديگري كه بايد به آن توجه داشت اين است كه تمام افراد در يك مزاج نيستند بلكه ممكن است افراد دو مزاجي باشند مثل دم-صفرا يا صفرا-سودا و علت دو مزاجي بودن هم همان عوامل هستند كه در فرد تغيير ايجاد مي كنندمثلا فردي با مزاج پايه ي سودا در سن جواني است و مزاج سن جواني صفرا است پس فرد در اين سن مزاج سودا-صفرا دارد.
ج:معمولا افراد در فصول متضاد خود(هم تري و هم گرمي)حال بهتري دارند مثلا فرد دموي(گرم و تر) در فصل پاييز(سرد و خشك)حال بهتري دارد.
د:در بين مزاج ها بهترين مزاج دم و بدترين آن بلغم است.
ه:براي تشخيص مزاج بايد فاكتورهاي ظاهري، روحي و گوارشي را در نظر گرفت.
و:تاثير محيط بر مزاج افراد.

علائم طبايع چهارگانه
براي تشخيص مزاج نمي توان به يك ملاك از ملاك هاي ارائه شده ي طب اسلامي بسنده كرد بلكه بايد از چند ملاك استفاده نمود.البته گاهي اين ملاك ها در تعارض با يكديگرند كه با كسب تجربه مي توان به راحتي مزاج را تسكيل داد.
ملاك اول:افراد يا چاقند يا لاغر.اگر چاق باشند يا به علت غلبه ي گوشت است ي چربي و اگر لاغر باشد يا به علت كمبود گوشت است يا چربي.با اين فرض مزاج هر كدام از اين چهار دسته اينگونه مي باشد:
چاق:غلبه گوشت-دم،غلبه چربي-بلغم
لاغر:غلبه گوشت-صفرا،غلبه چربي-سودا
ملاك دوم
معمولا افرادي كه مزاج گرم (دم يا صفرا) دارند هميشه از گرما دوري مي كنند حتي در فصول سرد سال و بالعكس كساني كه مزاج سردي (سودا يا بلغم)دارند از سرما گريزانند.
نكته:اين ملاك كلي مي باشد و هميشه جوابگو نيست.
ملاك سوم:ما مي توانيم از خون فرد مزاج وي را تشخيص دهيم كه اين راه تخصصي است.
دم-خون پر رنگ و قرمز
صفرا-خون مايل به زردي ورقيق و سبك
سودا-خون سيا ه و غليظ
بلغم-خون شفاف و شبيه به آب و رقيق

ملاك چهارم:
اين ملاك يك مجموعه از ويژگي هاي جزئي مزاج هاي مختلف است كه بهترين ملاك براي تشخيص مزاج مي باشد.
دم(گر م و تر):سرخي رنگ چهره ها و گونه ها –كچلي در وسط سر-ميل به خواب-سنگيني خواب- شوخ طبع-تغريق زياد-جوش در بدن-رشد موي سريع و موهاي مجعد-گودي چشم و پف زير آن معمولي- وضعيت گوارشي نرمال-اشتهاي زياد-ميل به خوردن گوشت و شيريني-خواب زياد اما پربازده-روياهاي سرخ رنگ-بدن ماهيچه اي-پر انرژي-علاقه مند به كشيدن ترياك-ميل جنسي زياد توان زياد
صفرا(گرم و خشك):پوست زرد و گندم گون-جوش زياد- خارش و گرمي-رشد موي معمولي- موي صاف-ريزش مو از جلوي سر-سردرد زياد-فرو رفتگي زير چشم ها-زدگي تخم چشم ها- ميل به خوردن ترشي-روياهاي زرد رنگ- كم خواب اما پربازده-جدي با پشتكار زياد-مدير و منظم-عصبانيت زودرس و پرخاشگري- علاقه به كارهاي خشن و ورزش هاي رزمي-لجباز-علاقه به كشيدن سيگار-راهپيمايي هاي بي اراده-بلند قد-تخيلات بلند پروازانه-ميل جنسي متعادل و توان معمولي- كله شق
سودا(سرد و خشك):تيرگي رنگ پوست بدن و به رنگ خاك-خال هاي سيا هو لك هاي تيره-سرعت كم رشد مو-سفيدي موي سر-اشتهاي كاذب-بي خوابي-روياهاي سياه رنگ و ترسناك-دو دلي و ترس- بي حوصلگي وافسردگي-شكاك-مغرور-وسواسي-درونگرا-زودرنج-خيال پرداز و فراواني فكر و خيال- جدي در محيط كار-شوخ طبعي كم-تافته جدا بافته-علاقه به سيگار-گودي زير چشم-ميل جنسي زياد با توان كم
بلغم(سرود و تر):رنگ روشن پوست مايل به سفيد-پاي سرد-سفيدي مو-چشم پف كرده-ترش كردن- آروغ ترش-نفخ معره-تنبلي-نبض ضعيف-خواب زياد و كم بازده-روياهاي سفيد(آب و برف)-دردهاي استخواني-بي قيدي-فراموشكاري-سست اراده-ترسو-محافظه كار-ميل جنسي ضعيف و ناتوان ‍